Eugeen Yoors: de pelgrim-kunstenaar
Ontdek het fascinerende leven en de blijvende impact van Eugeen Yoors.
°Antwerpen, 7 november 1879
† Berchem, 1 april 1975
De jeugd van een Antwerpse kunstenaar in Sevilla
Eugeen Yoors (1879–1975), geboren in Antwerpen, bracht zijn jeugd door in het levendige Sevilla, waar zijn vader fabrieksdirecteur was. Deze vroege jaren in Andalusië vormden de basis van zijn kunstenaarschap. De mediterrane kleuren, het licht, de warmte en de volkscultuur bleven een blijvende invloed uitoefenen op zijn werk. Hij werd er opgevoed in het Spaans en Frans, volgde les aan de academie van Sevilla en ontwikkelde een diepe gevoeligheid voor kleur, die later herkenbaar zou zijn in zijn glasramen en tekeningen.
Vernieuwer van de Vlaamse glasschilderkunst
Vanaf 1918 legde Yoors zich toe op glasramen, waarmee hij internationaal naam maakte en een van de belangrijkste vernieuwers van de Vlaamse glasschilderkunst in de 20ste eeuw werd. Zijn spirituele zoektocht bracht hem in Parijs in contact met figuren als Joris-Karl Huysmans en Léon Bloy, die een katholiek-symbolistische en mystieke kunstvisie uitdroegen. Hij was medeoprichter van de Pelgrimbeweging (1924–1932), een katholieke culturele beweging die kunst, geloof en spiritualiteit wilde verbinden. In 1905 ontmoette Yoors de jonge architect-kunstschilder Flor Van Reeth, wat een belangrijke vriendschap zou inluiden.
"It is a wonderful flash of colors and rays such as none has been created since the distant Middle Ages."
H. Coleye, 1932
Als schilder onderging hij de invloed van de vroege Italiaanse meesters, evenals van Rodin, de neogotiek en het symbolisme.
Vernieuwer van de glazenierskunst, zowel technisch, stilistisch als inhoudelijk:
- de figuren vullen het hele raam (geen decors, weinig anekdotisch)
- felle, contrasterende kleuren / bekomt bepaalde tonaliteiten door het boven elkaar schuiven van gekleurd glas
- hij verbreedt de loodgleuven en verstevigt deze vaak door ijzeren staven
Zijn voorliefde ging uit naar Fra Angelico, de Pre-Rafaëlieten.
Onderging stilistisch de invloed van Paul Joostens: abstrahering van de (natuur-)vorm in vlakken, die ingevuld worden met 'lichtende' kleuren, de nadruk bij figuren ligt steeds op handen en gelaat. (Bron: Odis)
Een kerkeraam
"Mijn ziel wil zijn een kerkeraam
Van levend glas vol verven,
Gebrand, gebroken – en weer saâm:
Eén schoonheid van àl scherven...
[…]
Mijn God ! Hier is mijn zieleglas !
Wil kleuren en doorkerven,
En smelt het om als bijenwas...
...Doch werp niet weg mijn scherven..."
Menselijkheid in tijden van oorlog: de Kamp Amersfoort tekeningen
Een van de meest fascinerende aspecten van Eugeen Yoors's leven is zijn periode als militair tijdens de Duitse inval in 1914, toen hij vluchtte naar Kamp Amersfoort. Daar maakte hij meer dan 500 tekeningen van soldaten en het kampleven. Deze periode werd een keerpunt in zijn werk, waarin zijn tekeningen een grote menselijkheid en observatiekracht tonen. Deze werken zijn een ontroerende weergave van het menselijke aspect te midden van de oorlog, en benadrukken zijn vermogen om schoonheid en empathie te vinden in moeilijke omstandigheden.
Verder leven
Hij werkte samen met Flor Van Reeth en Felix Timmermans, was actief in kunstkringen en de Rozenkruisers, en ontwikkelde na WO I een vernieuwende glas-in-loodstijl. Zijn ramen zijn te vinden in België, Engeland, Mexico en Congo. Hij werkte mee aan de Pelgrimgroep, maakte de glasramen voor de IJzertoren en ontwierp later de ‘Kathedraal van de Wereldvrede’. Na zijn dood kreeg hij een monument op het Schoonselhof.
Na zijn overlijden
Na zijn overlijden in 1979 kreeg Eugeen Yoors een grafmonument op het Schoonselhof, opgericht door de VTB‑VAB ter ere van zijn honderdste geboortejaar. Datzelfde jaar ontstond de Stichting Eugeen Yoors onder voorzitterschap van August Vanistendael. In 1996 werd aan zijn huis in Berchem een gedenkplaat geplaatst, en vanaf 2000 verscheen het Yoors Flash Magazine, dat zijn nalatenschap verder onder de aandacht bracht.
Verrijzeniskerk
Flor Van Reeth en Eugeen Yoors waren levenslange vrienden en Pelgrims, die via hun bewaarde briefwisseling een gedeelde droom nalieten: samen een grote kerk bouwen, geïnspireerd door Frederik van Eedens visie op een ideale Lichtstad.
De brandglasschilder Eugeen Yoors
door Constant Eeckels
Eugeen Yoors vernieuwde de glasraamkunst radicaal: hij gebruikte licht als scheppend element, werkte nauw samen met architecten en creëerde krachtige, sobere en spiritueel geladen ramen die het moderne religieuze reveil belichamen. Zijn werk is geen decoratie maar een intense, bijna mystieke lichtervaring die traditie vernieuwt zonder haar te imiteren.
Parochie Onze-Lieve-Vrouw Middelares en Heilige Lodewijk - Berchem
Samen met zijn echtgenote, de bekende Magda Peeters, woonde Yoors in de parochie van Berchem.
Mia Verbanck beschrijft in haar artikelen hoe Yoors' werk te
vinden is op diverse locaties, waaronder het parochiesecretariaat (de pastorie) en het Sint-Lievenscollege.
Een hoogtepunt is het niet-gesigneerde maar aan Yoors toegeschreven raam in de pastorie, dat Maria met het Kind Jezus afbeeldt, omringd door een paus en een koning. Het werk typeert zijn stijl: visionair, spiritueel en technisch verfijnd door het gebruik van symbolische kleuren zoals blauw en goudgeel.